Η ηθική του μικρόκοσμου και το φαινόμενο της εποπτείας

Το κείμενο συμμετέχει στην καλλιτεχνική δράση της ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΥΦΕΣΗΣ ΚΑΙ ΕΙΡΗΝΗΣ με θεμα: "Ο πόλεμος και οι συνέπειές του".

«Στην ειρήνη τίποτα δεν 
ταιριάζει στον άνθρωπο 
όσο η σεμνή γαλήνη 
και η ταπεινότητα.
 Όταν όμως η έκρηξη του 
πολέμου φυσάει 
στα αυτιά μας, 
τότε μιμούμαστε 
τη δράση της τίγρης. 
Σκληραίνουμε 
τους τένοντες, 
μεταμφιέζουμε 
την όμορφη φύση 
με σκληρή οργή...»

-Ερρίκος Ε΄-

Σαίξπηρ

  Πριν από 3,8 δισεκατομμύρια χρόνια το πνεύμα της ζωής αποφάσισε να μετουσιωθεί με την ύλη. Εκείνη την εποχή τα εργατικά κυανοβακτήρια ανέπνεαν νυχθημερόν το μεθάνιο και το διοξείδιο του άνθρακα της Γης ενώ εξέπνεαν οξυγόνο, υφαίνοντας με αυτόν τον τρόπο έναν καταγάλανο ουράνιο θόλο με ατμόσφαιρα ιδανική ώστε να αναπτυχθεί η ζωή. Οι θάλασσες έγιναν μαιευτήρια νέων ειδών και υπό τη χρονική κλίμακα χιλιετηρίδων παρήγαγαν ποικιλοτρόπως πολύμορφα θαύματα που αποτέλεσαν τα κλαδιά και τα παρακλάδια μιας οργανικής αφετηρίας. Λίγο αργότερα εμφανίστηκε ο Saccorhytus coronarius. Ο τελευταίος παγκόσμιος κοινός πρόγονος όλων των ζωντανών ειδών. Έμοιαζε με βακτήριο αλλά είχε ένα μικρό άνοιγμα που θύμιζε στοματική κοιλότητα. Ήταν λαίμαργος και επιζητούσε συνεχώς να μεταβολίζει τροφή για να εξελίσσεται. Αυτό το μικροσκοπικό πλασματάκι, με μέγεθος μικρότερο του ενός χιλιοστού, επιθυμούσε διακαώς να επιβιώσει και να κυριαρχήσει στον πλανήτη. Ό,τι αναπνέει επάνω σε αυτή τη Γη προέρχεται από αυτό ή από το φυτώριο των ειδών που ξεπήδησαν από αυτό.

  Μετά από μερικά εκατομμύρια χρόνια και ύστερα από πολλές μετεξελίξεις ανθρωπίδων και προσμίξεων υποειδών του βιολογικού γένους Homo σχηματίστηκε το είδος Sapiens. Ο Sapiens ήταν έξυπνος, άγριος και αδίστακτος. Κυνηγούσε, συνέλεγε, έχτιζε, κατέστρεφε και απαλλοτρίωνε λαίμαργα όπως και το προγονικό «βακτήριο». Επίσης, εμφάνισε σημάδια γοργής πνευματικής και συναισθηματικής εξέλιξης χωρίς να χαθεί ολοσχερώς στην αρένα του χρέους της επιβίωσης, όπως τα υπόλοιπα είδη του ζωικού βασιλείου που είχαν ως μοναδική ευχαρίστηση ζωής τη γεύση της σάρκας. Τα χρόνια περνούσαν κι εκείνος συνέχιζε να λεηλατεί, να δημιουργεί, να καταστρέφει αλλά συνάμα ανέπτυσσε δεξιότητες του νου και της ψυχής που επιβεβαίωναν την αντιφατική του φύση. Ο βάρβαρος έγινε ποιητής-φιλόσοφος μα κατέστη αδύνατο να αποκοπεί αυτοτελώς από τις γήινες ρίζες του. Ο Saccorhytus coronarius παρέμενε πάντοτε «χωμένος» στο dna του για να του θυμίζει τον βιολογικό δεσμό με το φυσικό του χρέος. 

  «Αυξάνεσθε και πληθύνεστε με σάρκα, οστά και κύτταρα αλλά και με δευτερεύοντα αποκτήματα», συμβούλευε και κραύγαζε ο πλεονέκτης πρόγονος από τα βάθη της αρχεγόνου κτήσεως. Κι ο Sapiens τον άκουσε κι εφάρμοσε αυτή την τακτική σε όλο το φάσμα της υπαρκτικής του δομής. «Μη σταματάς να κατακτάς» γράφει η καταχωρημένη εντολή βάσει της οποίας δημιουργήθηκαν οι ανθρώπινες κοινωνίες της αυτάρκειας, το μετέπειτα σύγχρονο lifestyle των καταναλωτικών συμπεριφορών και το άλλοθι των συμφερόντων των εθνών όταν ορμούν για κατακτήσεις. 

  Η αρχαία φιλοσοφική κληρονομιά μας βρίθει από συγγράμματα πολιτικής φιλοσοφίας με φανερή την ποικιλία απόψεων που αφορούν  τη σημαντικότητα της πολιτικής συμβίωσης. Με την οικονομική, στρατιωτική και κοινωνική αρωγή πολλών ατόμων τα οποία συναθροίζονται με κοινό στόχο την επιβίωση επέρχεται και η τελείωσή τους. Πολλές φορές οι απόψεις εκφράζονται με μύθους για να είναι πιο εύπεπτο το περιεχόμενο τους π.χ ο Προμηθέας έκλεψε την έντεχνη σοφία για χάρη των ανθρώπων και ο Δίας παραχώρησε μεγαλόψυχα την πολιτική τέχνη για να διδάξει τους ανθρώπους τη συνεργασία διότι δεν ήξεραν πώς να αγαπούν αλλήλους. Κι έτσι ο κόσμος ευημερεί με την εμφάνιση του γλωσσικού φαινομένου και γεννάται άλλοτε κατ’ ανάγκη και άλλοτε κατ’ ουσία το πολιτικό σύστημα. Ο Ησίοδος βέβαια δεν ήταν τόσο αισιόδοξος για το μέλλον της ανθρωπότητας. Διέβλεπε ότι ήταν πολύ πιθανό να υπερισχύσει η σκοτεινή πλευρά του ανθρώπου. Γι’ αυτό, στη δική του κοσμογονική εκδοχή δανείζεται τις αποκαλυπτικές ιδιότητες της Πανδώρας για να τονίσει την ελλαττωματική φύση του ανθρώπου. Στον αντίποδα αυτής της απαισιόδοξης προσέγγισης, ακούγονται σύγχρονες επιστημονικές φωνές όπως του κοινωνιολόγου Στίβεν Πίνκερ, ο οποίος διαλαλεί στα βιβλία του ότι ο σημερινός άνθρωπος είναι πιο ώριμος σε σχέση με παλαιότερες εποχές. Μας βεβαιώνει με επιστημονικά επιχειρήματα και ιστορικά παραδείγματα ότι οι λαοί σταμάτησαν να εκτρέφουν το μένος του πολεμικού αισθήματος.  

  Ωστόσο, για ποιες αιτίες ένας άνθρωπος πιάνει το δόρυ και την ασπίδα; Η πολιτική αυτάρκεια προϋποθέτει διεκδίκηση και η διατήρηση της αυτάρκειας ξυπνά από τη λήθη το πολεμικό ένστικτο. Είναι όμως μονάχα ο φόβος της έλλειψης αγαθών που επιτάσσει το αρχέγονο στοιχείο της επιβίωσης για να επιτεθεί ο άνθρωπος του ανθρώπου; Σαφώς και όχι… Υπάρχουν λαοί που μάχονται για ιδεώδη, αξίες, δικαιώματα και ελευθερία. Πολλοί πόλεμοι ξεκίνησαν από τη φαντασιακή παράνοια αλλοπρόσαλλων προσωπικοτήτων όπως π.χ το ναζιστικό φαινόμενο με το κριτήριο της επικράτησης της Άριας φυλής. 

  Όμως, για ποιο λόγο εκφράζονται οι επεκτατικές βλέψεις μέσω του πολεμικού ιδεώδους; Οι απόψεις που φτάνουν σε εμάς από την εποχή του Διαφωτισμού, όπως του Ρουσσώ, υποστηρίζουν ότι υπαίτια βάση για κάθε εδαφική διεκδίκηση ή άμυνα είναι η απόκτηση ιδιοκτησίας και οτιδήποτε πλαισιώνει την περιουσιακή κατάκτηση. Όλοι θέλουμε μερίδιο από τη Μητέρα που μας γέννησε. Ένα κομμάτι γης να γράφει τ’ όνομά μας. Όταν μπήγουμε το σημαιάκι μας μέσα στο χώμα για να χτίσουμε την αυτοκρατορία της γενιάς μας, αυτομάτως ο συνάνθρωπος γίνεται εχθρός και περισσότερο απ’ όλους ο αλλοεθνής. Κι έτσι ξεκίνησαν οι πόλεμοι στη Γη. Για μαζεμένα κομμάτια γης. Χιλιάδες πίτες κόπηκαν για τη νεωτερική ιδέα της Αγροτικής Επανάστασης που εξυπηρέτησε αρχικά την εύκολη σίτιση. Εξημερώσαμε το σιτάρι, το καλλιεργήσαμε και γίναμε σκλάβοι της τροφής. Και τότε μερικοί εξυπνότεροι σκέφτηκαν να ηγηθούν των σκλάβων. Τους επόμενους αιώνες η παραγωγή γέννησε εργάτες απ’ τη μια πλευρά και βιομήχανους από την άλλη. Η ιδιοκτησία έγινε κεφάλαιο που παίζεται στο Κολοσσαίο της χρηματιστηριακής αρένας με φοβερή και τρομερή επιτυχία. 

  Και μέσα στον ορυμαγδό συμφέροντος και ταξικής τοποθέτησης μερικοί ποιητές υποφέρουν από την έλλειψη ρομαντισμού και συναισθήματος. Άλλοτε κολυμπούν γυμνοί στο αίμα των αθώων νεκρών και άλλοτε αποστρέφουν με τύψη το μελάνι τους από τα διαμελισμένα σώματα για να μην μαρτυρούν την ανημποριά τους απέναντι στους πολεμοχαρείς.  

  Ο Ζήνωνας ο Κιτιεύς εξέφρασε στους χρόνους του ένα ανθρωπιστικό φιλοσοφικό όραμα. Την ιδέα της ενωμένης ανθρωπότητας. Όλοι οι λαοί της Γης ενωμένοι κάτω από την ασπίδα της θεάς Αθηνάς. Οι λαοί της υδρόγειου υπό κοινή φιλοσοφική επιμέλεια και πρόοδο. Είναι τόσο δύσκολο να εφαρμοστεί η ονειροπόληση του κοσμοπολιτισμού; Είναι αδύνατη με τα σημερινά δεδομένα, όπως έχει δομηθεί το καπιταλιστικό σύστημα των περασμένων αιώνων, δεν είναι όμως εντελώς απίθανη εκδοχή για το εγγύς μέλλον. Εν όψει ενός επικείμενου κοινού κινδύνου πώς θα αντιδρούσε η ανθρωπότητα; Τα προεόρτια της κλιματικής αλλαγής είναι ήδη ορατά σε ολόκληρη την υφήλιο. Αν τους επόμενους αιώνες η γεωλογική και ατμοσφαιρική σύσταση της Γης αλλάξει δεν θα σκέφτεται κανείς τις βίλες και τις μεζονέτες του. Ζούμε επάνω στις εύφορες πλάτες ενός ζωντανού οργανισμού που εμφανίζει σημάδια κόπωσης ενώ εμείς συνεχίζουμε ανηλεώς να προκαλούμε την ανοχή του. Σύντομα θα κληθούμε να λογοδοτήσουμε για τα «αμαρτήματά» μας. Και τότε ποιο θα είναι το μέλλον για την αλληλένδετη σχέση μεταξύ πολιτισμού και ανθρωπότητας; 

  Κάθε φορά που αναζητώ την ελπίδα ανασύρω από τη μνήμη μου δυο φωτεινά γεγονότα που κείτονται παράταιρα στις χρονικές εγγραφές της ανθρώπινης ιστορίας. Το πρώτο έρχεται από το μακρινό παρελθόν της πρωτόγονης κοινωνικής ζωής ενώ το δεύτερο συνέβη πρόσφατα στη δική μας-σύγχρονη τεχνολογική- εποχή. Την εποχή των διαστημικών αποστολών. Και τα δυο χρονικά σημεία αναδεικνύουν την όμορφη πλευρά του ανθρώπου. Φέρνοντάς τα στο νου μου δεν αμφιβάλλω πια για την προέλευση του είδους μου. Αισθάνομαι με σιγουριά ότι προέρχομαι από τη σοφή πνοή του αρχέγονου πνεύματος που εμφύσησε τη σπίθα της ζωής μέσα σε κάθε ζωντανό οργανισμό.

  Ο Sheridan 1 ήταν ένας πρωτόγονος Νεάντερταλ. Έζησε πριν από 50.000 χρόνια. Τα λείψανά του βρέθηκαν στη σπηλιά Σέρινταν στο σημερινό Ιράκ. Τι το ξεχωριστό είχε αυτός ο κοντινός μας ξάδελφος; Σύμφωνα με τις αναλύσεις που διεξήχθησαν στα σκελετικά κατάλοιπα από ειδικευμένους ανθρωπολόγους, αποκαλύφθηκε πως ο Sheridan 1 ήταν ανάπηρος. Τυφλός με εκτεταμένες εγκεφαλικές κακώσεις, ακρωτηριασμένος στο δεξί του χέρι με σοβαρό τραύμα στο πόδι και προχωρημένης κώφωσης, εξαιτίας οστικών αναπτύξεων στους ακουστικούς πόρους. Ο Sheridan 1 απεβίωσε σε ηλικία 50 ετών. Το ερώτημα των ερευνητών έφερε στο προσκήνιο το μεγαλείο που έκρυβε αυτή η ιστορία: Πώς κατάφερε να επιβιώσει δίχως να καταλήξει πεταμένος σε κάποιον πρωτόγονο Καιάδα; Η απάντηση είναι τόσο απλή. Μας ξαφνιάζει διότι δυσκολευόμαστε να πιστέψουμε στα αγαθά χαρακτηριστικά της φύσης μας. Ο ανάπηρος πρωτόγονος επέζησε διότι καθ’ όλη τη διάρκεια της δύσκολης ζωής του είχε κοντά του τον δικό του φροντιστή. Πριν από 50.000 χρόνια ένα συγγενικό υποείδος του Homo Sapiens έδειχνε εμπράκτως την αγάπη του στον αδύναμο αδελφό του. Στην άγρια εποχή των ζωωδών ενστίκτων υπήρχε χώρος για καλοσύνη και αλληλεγγύη. Κάποιος τον κουβαλούσε στην πλάτη του, κάποιος τον τάιζε, κάποιος τον κρατούσε ζεστό τις παγωμένες νύχτες. Ίσως αυτές τις νύχτες οι δυο τους να κοιτούσαν τον νυχτερινό ουρανό, ελπίζοντας για μια καλύτερη τύχη. 

  Ύστερα από 50 χιλιετίες μερικοί αστροναύτες βρέθηκαν έξω από τα ανθρώπινα όρια που ορίζουν οι νόμοι της βαρυτικής ασφάλειας με μοναδική φροντίδα τη μέριμνα όσων παρέμειναν στη Γη. Όταν κοίταξαν την απόσταση από το φινιστρίνι της ατράκτου είδαν τον Sheridan 1 και τον φροντιστή του αγκαλιασμένους μέσα από τον τηλεσκοπικό σωλήνα του χρόνου. Οι αστροναύτες κατάλαβαν πως η Γη είναι η αυτόνομη ηνωμένη αδελφότητα όλων των έμβιων όντων. Επηρεασμένοι από το ψυχολογικό «φαινόμενο της εποπτείας» (overview effect) δεν διέκριναν εθνικότητες, ιδεολογίες, φυλές και δόγματα. Κοίταξαν πίσω στον χρόνο και είδαν αγάπη! Με αυτή την αποσκευή ταξίδεψαν μακριά από την ηθική του μικρόκοσμου. Μήπως η απόσταση από το φυσικό περιβάλλον μεταβάλλει την εντύπωση και χάνεται ο δεσμός; Αντιθέτως ο δεσμός γίνεται ισχυρότερος. Η πραγματική μας φύση επαφίεται στην αδελφοσύνη και όχι στις ψευδαισθήσεις που μαστίζουν τον φαντασιακό κόσμο των υλικών αποκτημάτων που μας χωρίζουν σε χιλιάδες μέρη. 

  Πώς θα μπορούσαμε να αντισταθούμε στα πολεμικά γήινα ένστικτα; Ίσως αν κάθε άνθρωπος γινόταν ρίψασπις ωθούμενος από την εσωτερική σοφία… Να ρίξει την ασπίδα του πολέμου στη γη και να δηλώσει ανυπακοή σε όσους ηγέτες στηρίζουν την άνιση ιδεολογία του πολέμου. Μόνο τότε θα τιμούσε καθολικά την ηθική τελείωση που ονειρεύτηκαν όλοι οι πνευματικοί άνθρωποι που έζησαν στον πλανήτη. Και αυτό το όνειρο δεν είναι άλλο από την Ειρήνη!

Από τον Νεάντερταλ τον φροντιστή στον Homo Sapiens τον κοσμοναύτη… 

Η απόσταση γίνεται αφορμή για ένωση… Σε αυτή την αντιθετική ιδέα βασίζεται το μέλλον μας. Είμαστε όλοι ΕΝΑ!

Ελένη Ψαρρά

Θερμή παράκληση : Όσοι αναδημοσιεύετε τις αναρτήσεις μου, παρακαλώ πολύ, να βάζετε το όνομά μου ή την ονομασία του blog, ώστε να μην επαναληφθεί το φαινόμενο που βίωσα πριν από έναν χρόνο, με την οικειοποίηση των κειμένων μου. Ευτυχώς, οι περιπτώσεις αυτές είχαν καλή κατάληξη, καθώς αντιμετωπίστηκαν με ευπρέπεια και κατανόηση. Είναι μεγάλη τιμή και χαρά μου να αναδημοσιεύετε τα κείμενά μου, γιατί καταλαβαίνω ότι σας αρέσουν, όμως, κάθε λέξη που γράφω, βγαίνει από την ψυχή μου και ανήκει σε μένα. Δεν εκφραζόμαστε όλοι με τον ίδιο τρόπο κι αυτό μας κάνει ξεχωριστούς και μοναδικούς. Τα γραπτά μου και ο τρόπος έκφρασής μου αποτελούν την πνευματική μου ταυτότητα, γι’ αυτό το μόνο που ζητώ, είναι να αναφέρετε την πηγή όσων αναδημοσιεύετε, ως φόρο τιμής για την προσφορά μου στη γραφή. Σας ευχαριστώ, εκ των προτέρων, για την εκτίμηση και για τον σεβασμό! 

Το «πλευρό» και ο «ώμος» στη φαντασιακή πραγματικότητα ενός υπέροχου πλανήτη

Κείμενο με ανάθεση για το κοινωνικό φαινόμενο των έμφυλων στερεοτύπων:https://nikaiaschoolculture26.blogspot.com/2026/02/blog-post_24.html

  Πριν από περίπου 3,8 δισεκατομμύρια χρόνια σ’ έναν εύφορο πλανήτη, ορισμένα μόρια συνδέθηκαν με τέτοιο τρόπο ώστε μετασχηματίστηκαν σε περίπλοκες δομές. Τις δομές αυτές η ιστορία της Βιολογίας τις ονόμασε οργανισμούς. Μετέπειτα οι οργανισμοί εξελίχθηκαν σε είδη και ένα από αυτά, το θηλαστικό Homo Sapiens, ξεκίνησε πριν από 70.000 χρόνια να δημιουργεί πολιτισμούς και να συνθέτει τη δική του ιστορία. 

  Η επαναστατική εξελικτική δράση του είδους Homo, οφείλεται στην ανάπτυξη της σκέψης. Ο εγκέφαλος των πρώτων ανθρώπων είχε μέγεθος 600 κυβικά εκατοστά ενώ ο σύγχρονος Sapiens διαθέτει εγκεφαλική χωρητικότητα έως 1.400 κ.ε. Η πρόοδος της επιστήμης, των γραμμάτων, καθώς και κάθε τεχνολογικό επίτευγμα καθίστανται ως η λαμπρή απόδειξη της επινοητικότητάς του Sapiens, την οποία χρησιμοποιεί για την παραγωγή υλικών αγαθών που βελτιώνουν τον καθημερινό βίο του, αλλά συμβάλλουν ποικιλοτρόπως και στο πεδίο της επιστημονικής αναζήτησης. 

  Ωστόσο, η άνοδος από τη λήθη της ασυνειδησίας έως την κατάκτηση του νοητικού ελέγχου δεν θα μπορούσε να μην έχει και το αντίστοιχο τίμημα. Άμεσες συνέπειες παρατηρούνται στο οικολογικό πεδίο και στο κοινωνικό γίγνεσθαι από την αλόγιστη παραγωγικότητα της ανθρώπινης ικανότητας. Η γνωσιακή επανάσταση χρωστά την υψηλή επίδοσή της στην εμφάνιση της γλώσσας και κατ’ επέκταση στη μετάδοση της πληροφορίας, η οποία ευθύνεται για τις διαρκώς μεταβαλλόμενες σχέσεις των ανθρώπων. Οι ανθρώπινοι δεσμοί οικοδομούνται στα θεμέλια της καλής συνεργασίας, αλλά συγχρόνως καθορίζονται και από την εμφάνιση στερεοτυπικών αντιλήψεων που καθιερώνονται από τις ιδέες και τα συμπεριφορικά μοτίβα των προηγούμενων γενεών. 

  Ως εκ τούτου, η ικανότητα του ανθρώπου να δημιουργεί φαντασιακή πραγματικότητα, δηλαδή, μύθους και θεωρίες, οι οποίες δεν υπόκεινται στην αντικειμενική θεώρηση της υπόστασης του περιβάλλοντος κόσμου θεωρείται πως είναι η γενεσιουργός αιτία για την εμφάνιση κοινωνικών στερεοτύπων. Η πολιτισμική εξέλιξη συγκροτήθηκε σε μεγάλο βαθμό βασιζόμενη στην αναζήτηση της ομοιομορφίας του συνόλου παρά σε ατομικές ιδιορρυθμίες. Τα κοινωνικά πρότυπα δομήθηκαν με σκοπό την ευταξία με την παροχή συγκεκριμένων ρόλων, οι οποίοι εξυπηρετούσαν την ηθική προσαρμοστικότητα στα ζητούμενα των μύθων και των θρησκειών. Τρανό παράδειγμα αποτελεί η βιολογική διαφοροποίηση των δύο φύλων για τις ανάγκες οριοθέτησης ή διεύρυνσης δεξιοτήτων και συμπεριφορών μεταξύ ανδρών και γυναικών. Η κοινωνική δομή αντιμετωπίζει τα δύο φύλα με διαφορετικό τρόπο και απορρίπτει την ασυμβατότητα π.χ η γυναίκα θεωρείται ως το φύλο της αιώνιας μονογαμίας ενώ ο άνδρας ανέρχεται ως ο κυρίαρχος του αναπαραγωγικού συστήματος. Οι όροι «άνδρας» και «γυναίκα» δεν κατονομάζουν βιολογικές κατηγορίες αλλά κοινωνικές περιγραφές. Στη Βιολογία το φύλο διαιρείται στο αρσενικό και στο θηλυκό ενώ η κοινωνική επιταγή τού προσδίδει ιδιότητες οικουμενικής μετατρεψιμότητας. Ο άνδρας λ.χ καταλαμβάνει μια συγκεκριμένη θέση στη φαντασιακή ανθρώπινη τάξη, όπως και η γυναίκα, η οποία ταξινομείται σύμφωνα με την ερμηνεία που αποδίδεται στη χρήση των βιολογικών χαρακτηριστικών της.

  Γενικότερα, οι στερεοτυπικές ιδέες λειτουργούν όπως ο αλχημιστής. Μετατρέπουν τη δικαιοσύνη σε βία και τη γνώση σε δογματισμό. Ομαδοποιούν τους ανθρώπους, τους απομακρύνουν και στερούν την ελεύθερη φύση τους. Η διάδοσή τους απορρέει από την κουλτούρα και το πολιτισμικό περιβάλλον. Τις συναντάμε στον δυτικό και στον ανατολικό πολιτισμό, στις θρησκευτικές πεποιθήσεις και στις ακραίες πολιτικές τοποθετήσεις.

  Η Γένεσις π.χ χαρακτηρίζει τη γυναίκα ως το δευτερογενές ον, το οποίο δημιουργήθηκε από το πλευρό του Αδάμ. Επιφορτισμένη με το προπατορικό αμάρτημα λοιδορήθηκε από κακομεταφρασμένες ιδεοληψίες που κυριάρχησαν για αρκετούς αιώνες. Η στερεοτυπική προκατάληψη προκάλεσε δεινές διακρίσεις. Ο δυτικός πολιτισμός αποκήρυξε σταδιακά τις απόλυτες θεωρήσεις και άρχισε να αναγνωρίζει πλήθος δικαιωμάτων στη γυναίκα, απελευθερώνοντάς τη από τα δογματικά δεσμά των μυθευμάτων και των βιολογικών περιορισμών. Υπάρχουν βέβαια πολιτισμοί που ακόμη εξυψώνουν τον άνδρα και τον βαπτίζουν καθολικό κυρίαρχο του πλανήτη, παρουσιάζοντάς τον ως τον «ώμο» που θα εναποθέσει τη ζωή της η γυναίκα. Η φύση όμως δεν κάνει διακρίσεις. Οι διαφορές των ειδών και των φύλων υφίστανται με σκοπό την επιβίωση των οργανισμών και την αναπαραγωγή τους υπό την ευλογία του φυσικού νόμου της αναπλήρωσης. 

  Η υιοθέτηση στερεοτύπων περιορίζει την ελευθερία του ατόμου και γαλουχεί υπό τη «σκέπη» της δυστυχισμένους ανθρώπους. Οι ηλικιακές, φυλετικές και ταξικές διακρίσεις είναι μια ανθρώπινη κατάσταση που εξυπηρετεί πολιτικά συμφέροντα. Κάθε άνθρωπος πρέπει να ζει ελεύθερος έχοντας μονάχα την ευθύνη να μην βλάπτει στον συνάνθρωπό του. Πριν από 70.000 χρόνια οι άνθρωποι επιβίωναν χωρίς κοινωνικές δεσμεύσεις. Δεν διάλεγαν το χρώμα του ενδύματός τους ανάλογα με το φύλο τους, δεν είχαν ξεχωριστά εργασιακά κριτήρια. Ο προσδιορισμός των ρόλων είναι απόρροια της αγροτικής επανάστασης και της δημιουργίας οικισμών.

  Συνεπώς, η γυναίκα δεν είναι αποτέλεσμα υπαρξιακής πρόσμιξης, δεν γεννήθηκε από το «πλευρό» του αντίθετου φύλου και ο άνδρας δεν χρειάζεται να παραδίδει τον «ώμο» του για να επωμίζεται από χρέος τη γυναίκα. Οι άνθρωποι ευτυχούν όταν πορεύονται στη φαντασιακή διάσταση των μυθικών υπερδυνάμεων της αγάπης και όταν αναπληρώνουν τις αδυναμίες τους σε συνθήκες ισότητας και αλληλοσεβασμού καθ’ όλη τη διάρκεια της σύντομης ύπαρξής τους. Οι κοινωνικές δεσμεύσεις δεν χωρούν στον πραγματικό βιολογικό κόσμο. Η δικαιοσύνη της φύσης πάντοτε θα εναντιώνεται στα ανθρώπινα ουτοπικά κατασκευάσματα διότι κανένα συμφέρον δεν μπορεί να αναιρέσει την αλήθεια. 

«Η αγάπη νικά τις διακρίσεις». 

Στη φωτογραφία οι εραστές του Βαλτάρο. Σκελετοί ηλικίας 6.000 ετών, οι οποίοι ανακαλύφθηκαν σε νεολιθικό τάφο στη Μάντοβα της Ιταλίας. 

Θερμή παράκληση : Όσοι αναδημοσιεύετε τις αναρτήσεις μου, παρακαλώ πολύ, να βάζετε το όνομά μου ή την ονομασία του blog, ώστε να μην επαναληφθεί το φαινόμενο που βίωσα πριν από έναν χρόνο, με την οικειοποίηση των κειμένων μου. Ευτυχώς, οι περιπτώσεις αυτές είχαν καλή κατάληξη, καθώς αντιμετωπίστηκαν με ευπρέπεια και κατανόηση. Είναι μεγάλη τιμή και χαρά μου να αναδημοσιεύετε τα κείμενά μου, γιατί καταλαβαίνω ότι σας αρέσουν, όμως, κάθε λέξη που γράφω, βγαίνει από την ψυχή μου και ανήκει σε μένα. Δεν εκφραζόμαστε όλοι με τον ίδιο τρόπο κι αυτό μας κάνει ξεχωριστούς και μοναδικούς. Τα γραπτά μου και ο τρόπος έκφρασής μου αποτελούν την πνευματική μου ταυτότητα, γι’ αυτό το μόνο που ζητώ, είναι να αναφέρετε την πηγή όσων αναδημοσιεύετε, ως φόρο τιμής για την προσφορά μου στη γραφή. Σας ευχαριστώ, εκ των προτέρων, για την εκτίμηση και για τον σεβασμό! 

Έρημος των θαυμάτων

Μ αλαματένιοι κόκκοι, διαμάντια της άμμου

        στο πρίσμα του άστρου είστε δεμένοι

        Πόσο χρυσάφι να δώσω για ένα

        άχυρο φιλντισένιας ελπίδας;

Έ ρεβος-στάχτη τ’ ανθρώπινα πάθη

       με οδηγούν από θύελλες

       να ψάξω το φως

Λ ύχνος της δύσης τα χρόνια της λήθης

     στα σανδάλια μου φέρω ψυχή κρεμασμένη

     μπροστά του ν ’αφήσω μήπως σωθώ…

Χ άρη στη Φύση Εκείνος θ’ αφήσει

     Θεού και Ανθρώπου σε όλη την Κτήση

Ι ερά μυστικά του Κόσμου κρυμμένα

  απόψε θ’ ορίσουν θαυμαστές απαρχές

Ο υράνια πύλη από πνεύμα και ύλη

      απ’ τα βάθη του Χρόνου είναι σταλμένη

Ρ ήγα προσμένει ετούτη η πλάση

      κι εγώ βασιλιάς δίνω όσο χρυσάφι

      να κρατώ ένα άχυρο-κοσμικό φυλακτό.

      Ελένη Ψαρρά

 Εκείνο το άστρο της αναγέννησης για το οποίο οι «Μάγοι» ξεχύθηκαν στο μονοπάτι της αναζήτησης δεν αφορά τον προορισμό, αλλά το νόημα και την κατεύθυνση. Η θεϊκή παρέμβαση μετουσιώνεται στη λάμψη του άστρου, συμβολίζοντας το θαύμα της Γένεσης και τη σπουδαιότητα της κατανόησης της ζωής. Δεν έχει σημασία αν είσαι βασιλιάς ή βοσκός. Η φύση δεν κάνει διακρίσεις. Σε χρειάζεται! Είναι ανάγκη να εκπληρώσεις τον σκοπό.. Κάθε τέτοια εποχή πρέπει ν' αναρωτηθείς: "Γιατί είμαι εδώ;"

  Ζηλεύω τους μάγους γι' αυτό το ταξίδι... Ένιωσαν την ελπίδα ν' ανασηκώνει τα φτερά της μικροσκοπικής τους ύπαρξης, καθώς διέσχιζαν την έρημο των θαυμάτων. Ήξεραν πως πέρα απ' τη σοφία και τα πλούτη τους, υπάρχει κάτι πιο σημαντικό. Η υπέρτατη γνώση για την απαρχή της ζωής. Άφησαν πίσω τους την Περσία, αναζητώντας το θαύμα. Όσο ρομαντικό κι αν ακούγεται, πάντοτε θα υπάρχει μια Βηθλεέμ γι' αυτούς που ψάχνουν. Αρκεί μόνο να ξεκινήσουν το ταξίδι… 

  Καλές Γιορτές!

Θερμή παράκληση : Όσοι αναδημοσιεύετε τις αναρτήσεις μου, παρακαλώ πολύ, να βάζετε το όνομά μου ή την ονομασία του blog, ώστε να μην επαναληφθεί το φαινόμενο που βίωσα πριν από έναν χρόνο, με την οικειοποίηση των κειμένων μου. Ευτυχώς, οι περιπτώσεις αυτές είχαν καλή κατάληξη, καθώς αντιμετωπίστηκαν με ευπρέπεια και κατανόηση. Είναι μεγάλη τιμή και χαρά μου να αναδημοσιεύετε τα κείμενά μου, γιατί καταλαβαίνω ότι σας αρέσουν, όμως, κάθε λέξη που γράφω, βγαίνει από την ψυχή μου και ανήκει σε μένα. Δεν εκφραζόμαστε όλοι με τον ίδιο τρόπο κι αυτό μας κάνει ξεχωριστούς και μοναδικούς. Τα γραπτά μου και ο τρόπος έκφρασής μου αποτελούν την πνευματική μου ταυτότητα, γι’ αυτό το μόνο που ζητώ, είναι να αναφέρετε την πηγή όσων αναδημοσιεύετε, ως φόρο τιμής για την προσφορά μου στη γραφή. Σας ευχαριστώ, εκ των προτέρων, για την εκτίμηση και για τον σεβασμό.

Η μαύρη κουκκίδα της αθανασίας

«Βάρδοι του Πάθους
και της Χαράς
Αφήσατε τις ψυχές σας στη Γη!
Έχετε κι άλλες ψυχές στον ουρανό
Διπλά ζείτε σε άλλες διαστάσεις
Έτσι, ζείτε ψηλά και μετά
στη γη ξαναζείτε…
Όταν οι άλλες σας ψυχές χαίρονται, 
δεν κοιμούνται, δεν μελαγχολούν,
οι γήινες μιλούν ακόμα
στους θνητούς 
για την ασημαντότητά τους,
για τις λύπες, τις χαρές, 
τα πάθη, τις κακίες,
τη δόξα, τη ντροπή.
Τι δυναμώνει και τι ακρωτηριάζει…
Έτσι, μας διδάσκετε κάθε μέρα τη Σοφία
αν κι εκείνη, μακριά μας, δραπετεύει…»
-Τζον Κήτς-

  Όσοι ασχολούνται με τη γραφή… γνωρίζουν πολύ καλά ότι περιβάλλονται από μυστηριώδεις υφές… Όταν, άγουρος ακόμα πρωτοπιάνεις το μολύβι πορεύεσαι με την ιδέα ότι μια άγνωστη δύναμη ξεχύνεται με ορμή από τη γέννηση κάθε σκέψης και έλξης συναισθημάτων ή τραυμάτων. Συνηθίζουμε να αποκαλούμε τους συγγραφείς λογοτέχνες. Χαμογελώ όταν ακούω αυτόν τον χαρακτηρισμό… Η γραφή για τους συστηματικούς γραφείς είναι συνώνυμη με μια επιτακτική βιολογική ανάγκη. Εισέρχονται σε μια ανεξέλεγκτη κατάσταση που θα ζήλευε μέχρι και ο αναπαραγωγικός οίστρος της νιότης μας. Εικόνες και σκέψεις προερχόμενες από άλλες διαστάσεις παραμορφώνουν το ανθρώπινο χωροχρονικό όριο και οδηγούνται στην εξόδιο ακολουθία τους πάνω στις γραμμές ασυστολίας του λευκού χαρτιού. Βγαίνουν ζωντανές από την καρδιά και σέρνονται ψυχορραγώντας από την επιθανάτια αγωνία του μολυβιού για να «τελειώσουν» στα χέρια ενός μαύρου σημείου στίξεως. Στη μαύρη κουκκίδα της αθανασίας… Γιατί εκεί ο λόγος γίνεται έργο και επανέρχεται στη ζωή με την έγερση της ανάγνωσης. Ο αναγνώστης είναι εκείνος που «βλέπει» τη γραφή ως τέχνη… Οι αυθεντικοί συγγραφείς βιώνουν τη γραφή σαν αυτοκακοποίηση που καταλήγει στην ικανοποίηση της μεταθανάτιας ζωής στα ύστερα της μαύρης κουκκίδας. Όταν η τελεία κλείσει τη διάσταση της προέλευσης των λέξεων ο συγγραφέας είναι ο «ενδιάμεσος» ενός παράλληλου Σύμπαντος σαν κι αυτό που περιγράφεται από τους επιστήμονες στη θεωρία των Χορδών. Πώς εξηγείται η κβαντική διεμπλοκή; Από τη θεωρία της ύπαρξης πρόσθετων διαστάσεων ή παράλληλων κόσμων. Πού πάνε τα σωματίδια που διαφεύγουν; Σε αύλους ή υλικούς κόσμους που κυριαρχεί το φως της δημιουργίας. Είναι οι σκέψεις προϊόντα ενός τέτοιου κόσμου που προκαλούνται από τη νηματοειδή ενέργεια μόλις εισέρχεται στο γήινο περιβάλλον; Είναι παράξενο… Θυμάμαι πάντοτε να γράφω σύντομες και απροσδόκητες σκέψεις σε ό,τι έβρισκα μπροστά μου… Επάνω σε κουτιά δημητριακών, σε κάθε είδους χάρτινη συσκευασία για να μην χάσω τα κβάντα που δραπέτευσαν στον χώρο και στον χρόνο. Εξαρχής μου άρεσε αυτή η ιδέα... Να νομίζω ότι κεραυνοβολούμαι από αόρατες δυνάμεις. Το αόρατο μαγεύει… Σε στοιχειώνει η άγνοιά του, όμως, αυτή η μυσταγωγική διαστροφή της γέννησης της σκέψης-στο θάνατο της λέξης με τη γραφή και η ανάσταση της σκέψης με την ανάγνωση είναι η επιτομή της ύψιστης ευτυχίας. 

  Παλαιότερα συμβούλευα τον εαυτό μου να μην ερευνήσει… Να μην διαβάσει κανένα επιστημονικό βιβλίο, το οποίο σχετίζεται με την εξήγηση των σκέψεων και την προέλευση των λέξεων διότι ήξερα ότι ο πολυδιάστατος χώρος μου δεν θα έμενε ίδιος… «Μην χαλάσεις τη μαγεία», μου έλεγαν οι φωνές… «Μην ψάξεις… Μείνε στη Χώρα του Ποτέ… Θα καταστρέψεις χίλια σύμπαντα σε μια στιγμή αν ανοίξεις το κουτί της Πανδώρας». Κι όμως… τα ανθρώπινα ελαττώματα, αυτά που αποκαλούμε γονίδια, τρύπωσαν στο DNA μου από τις προηγούμενες γενιές και επιθυμούν θαυμαστές ανακαλύψεις, σπρώχνοντάς με σε μια νέα αναζήτηση, αιτίας κι αποτελέσματος. Δύο βιβλία που «εξηγούν» τη σκέψη και τον λόγο διαπέρασαν την πύλη του αόρατου κι ανεξήγητου και με απίθωσαν στον υλικό ανθρωπολογικό προβληματισμό της βιολογικής πραγματικότητας. «Το Υλικό της Σκέψης» και το «Γλωσσικό Ένστικτο» του ερευνητή ψυχολογίας Στίβεν Πίνκερ έγιναν η σημαία αυτής της σταυροφορίας. Δεν ήθελα να υπάρχει εξήγηση… Γιατί να υπάρχει εξήγηση για όλα; Η λογική κηδεύει τη «μεγάλη ιδέα». Είναι ο μελαγχολικός ραψωδός που συνοδεύει τον αλαφροΐσκιωτο νου στον ουρανό του υποσυνείδητου. «Κάτσε εκεί και μη μιλάς», τον μαλώνει…  Δεν θα γράψω ξανά λέξεις στο κουτί δημητριακών, νομίζοντας ότι αυτές προήλθαν από άυλους ψιθυριστές των άλλων διαστάσεων. Είμαι τόσο γήινη όσο και τα τρισεκατομμύρια κύτταρα του σώματός μου. 

  Πες μου, λοιπόν, Πίνκερ… από πού έρχονται αυτά που σκέφτομαι και αγωνιούν να μετουσιωθούν σε λόγο… Ρίξε μου κατάμουτρα τις έρευνες, τα πειράματα, τις «αλήθειες» σου. Οι συγγραφείς που θεωρούν τους εαυτούς τους λογοτέχνες θα χαρούν… Οι άλλοι που μοιάζουνε με ‘μένα θα συνεχίσουν να πιστεύουν στο «αόρατο» που δεσμεύεται από τις μαύρες κουκκίδες των αθάνατων κόσμων τους. Ξέρω… αν μπορούσες, θα απαντούσες : «Frankly my dear, I don’t give a damn!» Όμως, εγώ σαν άλλη Σκάρλετ Ο’ Χάρα θα σκόρπιζα τις σκέψεις μου στον άνεμο γιατί κατέχω τη δική μου «Τάρα», τη γη των άπειρων ονείρων μου. Εξήγησέ μου λοιπόν τις βάρβαρες λέξεις του βιβλίου σου για να καταλάβω αν αξίζει η αλλοτρίωση της λήθης με τη γνώση…

Πίνκερ: «Αγαπητή Ελένη, λυπάμαι που τα βιβλία μου σου στέρησαν την αγάπη για το άγνωστο. Δεν θέλεις να μάθεις όμως την αλήθεια; Οι κόσμοι σου είναι μοναδικοί και αξιοσέβαστοι, το ίδιο μαγικοί και όμορφοι με τους δικούς μου, εξίσου αόρατοι… μα τώρα εξηγούνται… Μετά από πολλή έρευνα έχω να καταθέσω τα εξής: Στο βιβλίο μου «Το Υλικό της Σκέψης» υποστηρίζω ότι οι άνθρωποι κατασκευάζουν μια κατανόηση του κόσμου πολύ διαφορετική από την αναλογική ροή των αισθητικών αντιλήψεων που πηγάζουν από τον κόσμο. Συσκευάζουν την εμπειρία τους σε αντικείμενα και γεγονότα. Συναρμολογούν τα αντικείμενα και τα γεγονότα σε λογικές προτάσεις τις οποίες εκλαμβάνουν ως χαρακτηρισμούς πραγματικών και δυνατών κόσμων. Οι χαρακτηρισμοί είναι σχηματικοί. Διαλέγουν μερικές όψεις μιας κατάστασης και αγνοούν κάποιες άλλες κι έτσι επιτρέπουν την ερμηνεία με πολλαπλούς τρόπους. Οι χαρακτηρισμοί της πραγματικότητάς τους συντίθενται με βάση έναν αναγνωρίσιμο κατάλογο σκέψεων, όπως οι βασικές μονάδες γεγονότα-καταστάσεις-αντικείμενα-ουσίες-τόπους-στόχους και τρόπους ενέργειας όπως ενεργώ, πηγαίνω, αλλάζω, είμαι, έχω. Οι άνθρωποι αναγνωρίζουν μεμονωμένα άτομα και τα κατηγοριοποιούν. Διαθέτουν μια πρωτόγονη αντίληψη του αριθμού, διακρίνουν μόνο το ένα, τα δύο και τα πολλά. Εντοπίζουν πράγματα στον χώρο και τον χρόνο. Όταν βλέπουν τον κόσμο ή τον φαντάζονται με μια νοερή εικόνα τοποθετούν αντικείμενα και γεγονότα σε ένα χωρικό συνεχές μέσο με πλαίσια αναφοράς τις διαστάσεις του πάνω-κάτω κλπ με γεωμετρική σαφήνεια σαν να έχουν έναν νοητικό φακό μεταβλητής εστίασης. Το χωρικό «σκέπτεσθαι» είναι ραμμένο στα μέτρα των απαιτήσεων του χειρισμού αντικειμένων. Ο χρόνος μπορεί να νοείται ως δρόμος στον οποίο βαδίζουμε με γεγονότα διατεταγμένα στη διάσταση αυτή και η φύση της δραστηριότητας τριχοτομείται σε ένα ψυχολογικό παρόν, σε ένα αόριστο παρελθόν και ένα αόριστο μέλλον. Η αιτιότητα των γεγονότων σταθμίζεται με διαλογισμούς και αναζήτηση ενός ισχυρού δράστη. Πολλοί, όπως εσύ ανησυχούν και λένε : «Αυτό είναι όλο; Είμαστε καταδικασμένοι να επιλέγουμε από έναν κατάλογο επιλογών τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας για να νιώσουμε τις δυνατές κινήσεις στη σκακιέρα της ζωής;» Εκεί εισέρχεται ο παράγοντας Γλώσσα, ο οποίος μας δείχνει πώς θα αποτολμήσουμε μια απόδραση. Είναι το διάφανο παράθυρο για να υπερβούμε τους γνωστικούς και συναισθηματικούς προσδιορισμούς. Η συνδυαστική συσκευή της γραμματικής αντανακλά τη συνδυαστική συσκευή της σκέψης και κάθε φράση εκφράζει μια πολύπλοκη ιδέα. Οι μεταφορές και οι αναλογίες που χρησιμοποιούμε είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα αυτής της απόδρασης. 

Στο βιβλίο μου «Το γλωσσικό ένστικτο» επισημαίνω ότι η χρήση της γλώσσας είναι έμφυτη ικανότητα. Ένα ένστικτο για την απόκτηση μιας τέχνης (χαίρονται οι λογοτέχνες). Σχηματοποιούμε γεγονότα στον εγκέφαλό μας και τα εκφράζουμε. Όλα υπόκεινται σε γνωστικές δεσμεύσεις, δεν υπάρχει η μεταφυσική εξήγηση που τόσο  λαχταράς… Υπάρχει μια καθολική ανθρώπινη φύση το γλωσσικό ένστικτο το οποίο ελέγχεται από τον πολιτισμό συμβόλων και αξιών. Ο όρος «ολοκληρωμένο αιτιακό πρόσωπο» εξηγεί πώς η εξέλιξη οδήγησε στην ανάδυση του εγκεφάλου δλδ στην αντίληψη και στη μάθηση. Η ψυχολογία, η ανθρωπολογία, οι νευροεπιστήμες και η εξελικτική βιολογία συναντώνται γι’ αυτό το φαινόμενο. Το γλωσσικό ένστικτο υποδεικνύει ότι ο νους αποτελείται από προσαρμοσμένους υπολογιστικούς υπομηχανισμούς κάτω από μια ηθική αρχή. Πρώτος ο Δαρβίνος συμπέρανε ότι η γλωσσική ικανότητα είναι η ενστικτώδης τάση για την απόκτηση μιας τέχνης. Ένα σχέδιο όπως π.χ τα πουλιά μαθαίνουν να πετούν. Όχι σαν «αυτόματο» που καθοδηγείται από τη μοίρα διότι υπάρχει και η ελεύθερη βούληση ως αντιστάθμιση στη βιολογική προσαρμογή μετάδοσης πληροφοριών (κληρονομική). Οι σκέψεις και οι λέξεις σου, Ελένη, προέρχονται από εσένα όταν τις συνδυάζεις ενστικτωδώς κατόπιν βιολογικών εξελικτικών διαδικασιών και πολιτιστικών αναγκών. Σε έπεισα;»

Ελένη : Καλέ μου Πίνκερ… Ανήκω στους Βάρδους του Πάθους που υμνεί ο Κητς με τόση χάρη… Σαν κι εκείνους ραγίζω και σχίζομαι σε δυο ψυχές ζώντας συνάμα σε δυο κόσμους. Στα ψηλά και στα γήινα… Ονειρεύομαι την αθανασία των λέξεων σαν νεογέννητο μωρό που αποκοιμιέται το απομεσήμερο… Με την ίδια αθωότητα, ανιδιοτέλεια και σφοδρότητα αγάπης για το μητρικό μου ανεξήγητο… Θα παραμείνω το παιδί των κβαντικών Χορδών συντροφιά με το διαφεύγον σωματίδιο των παράλληλων διαστάσεων. Και τώρα…αν δεν σε πειράζει… αποχώρησε από αυτή τη φανταστική φιλοξενία. Καλή τύχη με τις ορθολογικές σου πεποιθήσεις… Στο καλό…

Ώρα να φεύγω κι εγώ για τα ψηλά… αρκετά με τα γήινα… Μαύρη κουκκίδα-τελεία (.) 

Διαφορετικοί άνθρωποι και διαφορετικοί κόσμοι:

Ο Στίβεν Πίνκερ είναι ερευνητής ψυχολογίας στο πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, αρθρογραφεί στους New York Times, έχει γράψει δώδεκα βιβλία, πρόσφατα εντάχτηκε στους 100 σπουδαιότερους ερευνητές του κόσμου και χαρακτηρίζεται ως ο σταρ του σύγχρονου Διαφωτισμού.

Ο Τζον Κητς (1795-1821) ήταν Άγγλος λυρικός ποιητής της δεύτερης γενιάς των ρομαντικών μαζί με τον Πέρσυ Σέλλευ και τον Λόρδο Βύρωνα. Τα ποιήματά του δημοσιευτήκαν τέσσερα χρόνια πριν πεθάνει και η φήμη του αυξήθηκε μετά τον θάνατό του. Η ποίησή του χαρακτηρίζεται από εικόνες, αισθητική έλξη και προσπάθεια έκφρασης μιας φιλοσοφικής τάσης μέσα από τους μύθους της κλασσικής αρχαιότητας. Πέθανε στη Ρώμη στα 25 του χρόνια από φυματίωση. 

Θεωρία των Χορδών ή Υπερχορών : Αν μπορούσαμε να εξετάσουμε τα θεμελιώδη σωματίδια π.χ ηλεκτρόνια και κουάρκ με ένα ισχυρότατο μεγεθυντικό φακό, εκατό τρισεκατομμύρια φορές ισχυρότερο της σύγχρονης τεχνολογίας ίσως να ανακαλύπταμε ότι αυτά δεν είναι σφαιρικά αλλά λεπτότατα μικροσκοπικά νημάτια που κινούνται παλμικά σαν τις χορδές έγχορδων οργάνων. Κάθε σωματίδιο πάλλεται διαφορετικά και προκύπτουν διαφορετικές ταλαντώσεις π.χ για το φωτόνιο ή το ηλεκτρόνιο. Αυτό προϋποθέτει ύπαρξη πρόσθετων διαστάσεων και κατ’ επέκταση άλλων κόσμων. 

Θερμή παράκληση : Όσοι αναδημοσιεύετε τις αναρτήσεις μου, παρακαλώ πολύ, να βάζετε το όνομά μου ή την ονομασία του blog, ώστε να μην επαναληφθεί το φαινόμενο που βίωσα πριν από μερικούς μήνες με την οικειοποίηση των κειμένων μου. Ευτυχώς, οι περιπτώσεις αυτές είχαν καλή κατάληξη, καθώς αντιμετωπίστηκαν με ευπρέπεια και κατανόηση. Είναι μεγάλη τιμή και χαρά να αναδημοσιεύετε τα κείμενά μου γιατί καταλαβαίνω ότι σας αρέσουν, όμως, κάθε λέξη που γράφω, βγαίνει από την ψυχή μου και ανήκει σε μένα. Δεν εκφραζόμαστε όλοι με τον ίδιο τρόπο κι αυτό μας καθιστά ξεχωριστούς και μοναδικούς. Τα γραπτά μου και ο τρόπος έκφρασής μου αποτελούν την πνευματική μου ταυτότητα, γι’ αυτό το μόνο που ζητώ, είναι να αναφέρετε την πηγή όσων αναδημοσιεύετε, ως φόρο τιμής για την προσφορά μου στη γραφή. Σας ευχαριστώ, εκ των προτέρων, για την εκτίμηση και για τον σεβασμό! 

Το θωράκιο της απομόνωσης και οι "καλύτεροι" Άγγελοι της Φύσης μας

«Ω! Καπετάνιε! Καπετάνιε μου!
Τελείωσε το φοβερό ταξίδι μας,
Το πλοίο αναμετρήθηκε με κάθε
κίνδυνο και νίκησε.
Κερδήθηκε το έπαθλο που
επιζητήσαμε,
Το λιμάνι είναι κοντά, ακούω τις
χαλκόηχες καμπάνες,
Οι άνθρωποι απαξάπαντες πανηγυρίζουν
Ενώ τα μάτια ακολουθούν τη σταθερή καρίνα,
Το συμπαγές και ριψοκίνδυνο σκαρί…»
-Γουόλτ Γουίτμαν-

 

  Επτά ημέρες και επτά νύχτες στη σιωπή… Μετά από αρκετές προσπάθειες να απομονωθώ στη φύση έχω καταλήξει στο συμπέρασμα πως αυτό είναι το φυσιολογικό χρονικό όριο απομάκρυνσης ενός πολιτισμένου ανθρώπου από τις ανθρώπινες πολιτείες. Μετά από τις επτά ημέρες αρχίζεις να σκέφτεσαι σαν άγριος. Σαν να υπάρχει μια αόρατη βιολογική κλεψύδρα η οποία μετράει τον χρόνο αντίστροφα για την επανένταξη στον βιομηχανικό θόρυβο και στην κοινωνική οχλοβοή. Ούτε ο διάσημος φιλόσοφος Χ. Ντ. Θόρω δεν μπόρεσε να ζήσει για πολύ καιρό μόνος του στο Walden του… το απομονωμένο σπιτάκι του στην καρδιά του δάσους του Μέιν.    

  Η περιπλάνηση στην ερημιά είναι θεραπεία, λένε οι ειδικοί… Όταν οι σκέψεις σου δεν είναι υγιείς, οι εικόνες του φυσικού περιβάλλοντος δημιουργούν θετικά συναισθήματα και ανάλογες αντιδράσεις. Η ομορφιά, αν εκτιμηθεί από τα μάτια σου, οδηγεί τις περισσότερες φορές σε αναφωνήσεις, όπως : «Αγαπώ τη ζωή μου» ή «Η ζωή είναι ωραία» κλπ. Όταν ξυπνάς νωρίς στο φυσικό περιβάλλον έρχεσαι σε άμεση επαφή με το φως της αυγής. Τα κύματα-σωματίδια ενός φωτεινού μανδύα σκεπάζουν τις σκοτεινές κορυφογραμμές και εισέρχονται με τη μυστηριώδη δύναμή τους από τις γρίλιες του παραθύρου σου. Κι όταν ανοίγεις το παράθυρο εισχωρεί άπλετος και διάφανος μαζί με το περίσσιο οξυγόνο, ελεύθερος από τις μολυσματικές συνήθειες της Ανθρωποκαίνου εποχής, ο άνεμος, για να αναμετρηθεί με την υγρασία της νύχτας που έχει καταλάβει το πολύτιμο Walden σου. Έπειτα, οι άσκοποι περίπατοι στο δάσος σε μεταμορφώνουν σε λογοτεχνικό ήρωα του Τόλκιν, σαν κι εκείνον τον μικρούλη που έψαχνε μαγικά δαχτυλίδια μαζί με τον Μάγο για να σώσει τον κόσμο του από το απόλυτο «κακό».  Όμως… δεν μπορείς να ζεις για πάντα μέσα σε φανταστικούς κόσμους, όταν γνωρίζεις πως η υλική πραγματικότητα αυτού του ζώντος οργανισμού αποτελεί την κοσμική περιβολή σου, αρχής γενομένης από την ημέρα που αντίκρισες το πρώτο φως της Γης. Ακόμη κι αν η «πραγματικότητα» είναι αποκύημα των ψευδαισθήσεων που παράγουν τα μυστηριώδη φωτόνια κι ο ορατός κόσμος ένα ακόμα παραμύθι της διάστασης του χρόνου, η αίσθηση του πόνου στο σώμα σου, σου υπενθυμίζει πως αυτός ο απτός μα συνάμα αόριστος κόσμος χρειάζεται την προσοχή σου! Κι έρχεσαι αντιμέτωπος με την αφύπνιση της συνείδησης για την αξία του συνόλου… 

  Στα λατρεμένα μου δάση… βαθιά κάτω από το χώμα… εκτείνεται ένα κρυφό δίκτυο το οποίο συνδέει τις ρίζες κάθε δέντρου με λεπτές διακλαδώσεις, ώστε όλα μαζί να λειτουργούν σαν μια συνεργαζόμενη κοινότητα. Το μυκήλιο, το φυτικό μέρος των μανιταριών όταν αγγίξει το χώμα εισχωρεί στο υπέδαφος και συνθέτει τις οδούς επικοινωνίας μεταξύ των φυτικών οργανισμών. Τι χρήση έχει αυτό το δίκτυο; Παρέχει φυτική αλληλοβοήθεια… π.χ όταν ένα δέντρο χρειάζεται οργανικά στοιχεία για να μην καταρρεύσει από ζωτικές ελλείψεις, συνεννοούνται τα υπόλοιπα να στείλουν «δεντρική» βοήθεια (κατά το ανθρωπιστική) για να το βοηθήσουν να επιβιώσει… Είναι ένα συγκινητικό παράδειγμα για να κατανοήσουμε τη χρησιμότητα της συνάθροισης και τα οφέλη της κοινότητας. «Όλοι για έναν και ένας για όλους», θυμούμενοι τον κλασικό ήρωα Ντ’ Αρτανιάν. 

  Όσο η μέρα προχωρά, οι εικόνες γίνονται εντονότερες σε χρώματα και ήχους. Η παλέτα του μεγαλοπρεπούς δειλινού- περιγράφεται τόσο λυρικά κι απέριττα στο αγαπημένο «Μούχρωμα» του Μαβίλη- (το λατρεύω αυτό το ποίημα) και η έναστρη νύχτα που το διαδέχεται δεν μπορεί να συγκριθεί σε συναίσθημα θαυμασμού ούτε στο ελάχιστο με την τεχνητή φωτοχυσία της πόλης. Είναι όμως έτσι; Πρέπει να ρωτήσεις τον εαυτό σου, όσο το κελάηδημα των πουλιών χαϊδεύει τ’ αφτιά σου και το περίσσιο οξυγόνο ανατάσσει τις πνευμονικές σου κυψελίδες στέλνοντας μηνύματα διαυγούς σκέψης στον εγκέφαλό σου… αν όλο αυτό είναι αρκετό… Τι μπορεί να σου λείπει, ώστε ν’ αφήσεις πίσω σου-την πολλά υποσχόμενη για ευτυχία-ήρεμη ζωή και να επιστρέψεις σε «εκείνους»; Να φορέσεις τα παπούτσια σου, να δέσεις τα κορδόνια σου, να κλειδώσεις την καγκελόπορτα και να τρέξεις με νοσταλγική επιθυμία να προλάβεις το τελευταίο πλοίο για να είσαι ξανά κοντά τους; Ποια φιλόδοξη σκέψη θα σε έκανε να ξεχάσεις το μαγικό θωράκιο της απομόνωσης… 

  Υπάρχει, λοιπόν, μια σκέψη για την οποία έγραψαν πολλοί… και κάποιοι πάλεψαν να την αφήσουν κληρονομιά σε σένα, ώστε να αποτελέσει κριτήριο αξιολόγησης για την ανθρώπινη ύπαρξη. Κατά την ασήμαντη γνώμη μου δεν έχω βρει ανώτερη, όσο κι αν έχω ψάξει-όσα κι αν έχω διαβάσει μέχρι την παρούσα στιγμή της μέσης ηλικίας μου. Με αυτή την ελπίδα πορεύομαι κάθε φορά που το ευλογημένο επταήμερο παραμονής στη φύση φτάνει στο τέλος του. Το μυστικό είναι να σκέφτεσαι έξω από τα όρια του χρόνου σαν να είσαι «Θεός», έχοντας στο νου ότι η Ανθρωπότητα είναι ένα μυθιστόρημα που το διαβάζεις κομμάτι-κομμάτι και δεν πρέπει να το κρίνεις μέχρι να διαβαστεί το τελικό κεφάλαιο, όσο κι αν σε προκαλεί η σύγχρονη μορφή του να το απορρίψεις, διότι θυμίζει έντονα θεατρική τραγωδία. Η συνολική αξιολόγηση έρχεται με την εξέλιξη.

  Στο βιβλίο του Στίβεν Πίνκερ «Τhe better angels of our nature» (οι καλύτεροι άγγελοι της φύσης μας-δυστυχώς με έκδοση μόνο στην αγγλική γλώσσα μέχρι στιγμής), ο συγγραφέας αναπτύσσει μια αισιόδοξη και ρεαλιστική θεωρία για την ιστορία της Ανθρωπότητας. Ο τίτλος του βιβλίου είναι εμπνευσμένος από την ομιλία της ορκωμοσίας ενός οραματιστή πολιτικού, του Αβραάμ Λίνκολν. Την 4η Μαρτίου του 1861, ο 16ος Πρόεδρος των ΗΠΑ, Α. Λίνκολν στην προσπάθεια του να ενώσει διαφορετικές απόψεις των πολιτών του που αφορούσαν τη δουλεία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την κοινωνική ανισότητα αποκάλεσε τους ανθρώπους Άγγελους και δη, αυτούς που ξεχωρίζουν σε καλοσύνη και προσφορά, «καλύτερους» Άγγελους της Φύσης μας.

  Ο Πίνκερ υποστηρίζει ότι για να εξάγουμε σαφή και επιβεβαιωμένα συμπεράσματα για το είδος μας πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι ακόμα εξελίσσεται στον χρόνο και μάλιστα αναφέρει ότι μέχρι στιγμής διαγράφουμε μια θετική εξελικτική πορεία. Αν υπολογίσουμε τα στάδια εξέλιξης και τον αγώνα για επιβίωση εκατ. ετών θα πρέπει να είμαστε υπερήφανοι για το παρόν αποτέλεσμα, π.χ η θέση της γυναίκας κατά το Μεσαίωνα σε σύγκριση με τη σημερινή της χειραφέτηση είναι ένα ενδεικτικό στοιχείο προόδου. Το Ανθρωπιστικό πνεύμα προχωρά σταδιακά προς το καλύτερο. Ο Πίνκερ καταθέτει, μέσα στις 800 σελίδες του βιβλίου του, ιστορικά δεδομένα και παραδείγματα που εξηγούν ότι το βίαιο παρελθόν μας μάς δίδαξε πως ο ειρηνικός τρόπος συμβίωσης είναι η μόνη οδός που ευνοεί την ευημερία του συνόλου. Δεν μπορούμε να ζήσουμε σε μονάδες αλλά σε ομάδες και οι ομάδες γίνονται ισχυρές με συλλογική παροχή υπηρεσιών και συναισθημάτων. Πιστεύει ακράδαντα και αδιαμφισβήτητα ότι η εποχή μας είναι η πιο «ήσυχη» όλων των περασμένων εποχών. 

  Κατ’ αρχάς ας κατανοήσουμε γιατί ο Λίνκολν στην ομιλία του χαρακτηρίζει τους Αγγέλους με τον επιθετικό προσδιορισμό «καλύτεροι». Νομίζω πως ο Λίνκολν θεωρούσε ότι όλοι είμαστε εν δυνάμει καλύτεροι αν η εξελικτική διαδικασία είναι μια έννοια η οποία δεν μπορεί να προσδιοριστεί απόλυτα και μεμονωμένα, καθώς το χρονικό της «καλυτέρευσης» διαφέρει για κάθε εξελικτικό υποκείμενο. Κάποιοι γίνονται ταχύτερα καλύτεροι κι αποτελούν παράδειγμα για τους υπόλοιπους. Έτσι λειτουργεί η φύση μας με γνώμονα τη φυσική επιλογή, ένα εξελικτικό φαινόμενο που αφορά όλα τα έμβια όντα και ιδιαίτερα το ανθρώπινο που διαθέτει νοημοσύνη. Φυσικά, υπάρχουν και οι εξαιρέσεις. Επειδή το είδος μας μαστίζεται από εγγενή ελαττώματα που ακόμα πολεμά να υπερκεράσει, θα υπάρξουν περιπτώσεις που θα αποθαρρύνουν και τους πιο αισιόδοξους. Η πλεονεξία, ο αμοραλισμός, ο ιμπεριαλισμός είναι τάσεις που θα πρέπει να αντιμετωπιστούν με ανωτερότητα. 

  Ο Πίνκερ, λέει, πως θα πρέπει κάθε παραφωνία να αντιμετωπίζεται με την κατάλληλη κατανόηση. Να βλέπουμε το θέμα «από ψηλά» και να αποδίδουμε κάθε απόκλιση στην άγνοια, συγχωρώντας τις εξάρσεις βίας διότι αυτές εντάσσονται σε μια προοδευτική εκπαιδευτική κατάσταση και θα αποτελέσουν «μάθημα» για τις μελλοντικές κοινωνίες. Θα πρέπει δλδ να συγχωρούμε την άγνοια (θυμίζει το χριστιανικό-Πατέρα, συγχώρησέ τους δεν γνωρίζουν τι κάνουν). Μα υπάρχει ένα μικρό πρόβλημα σε αυτή τη θεωρία. Το προσδόκιμο ζωής κάθε γενιάς δεν επιτρέπει τη βιωματική μνήμη να «περάσει» στις επόμενες π.χ όσοι πολέμησαν το 1940 βίωσαν τη φρίκη του πολέμου σε μάχες σώμα με σώμα με τον συνάνθρωπο, αποκτώντας τη βιωματική μνήμη του αλληλοσκοτωμού. Οι γενιές που διαδέχονται αυτούς τους στρατιώτες δεν θα έχουν στη μνήμη τους αυτή την κακή εμπειρία. Κι αν λάβουμε υπόψη μας ότι οι πόλεμοι πια διεξάγονται με το πάτημα ενός πλήκτρου, τότε, το να αφαιρείς ζωές δεν εντυπώνεται στη μνήμη όπως παλαιότερα που το τραύμα από τις συνέπειες ενός πολέμου ήταν ισχυρότερο. Ευτυχώς, η ιδέα ενός καθολικού ολέθρου απομακρύνεται όσο τα όπλα ατομικής ενέργειας φοβίζουν ακόμη και τους πιο πολεμοχαρείς άρχοντες της παγκόσμιας σκηνής. Μέχρι στιγμής τα δομικά σωματίδια της ύλης μάς σώζουν από τον αφανισμό. 

  Μα, ξέχωρα από τη μνήμη και τη διδαχή από την κακή μας πλευρά, υπάρχουν ιστορίες που φανερώνουν το μεγαλείο της ανθρώπινης φύσης και βοηθούν να διατηρηθεί η πίστη στα προτερήματα του Ανθρώπου. Ο Ράτγκερ Μπρέγκμαν, στο βιβλίο του, «Ανθρωπότητα-Μια απροσδόκητα αισιόδοξη ιστορία», γράφει αληθινές ιστορίες που αναδεικνύουν το ανθρώπινο συναίσθημα και κατ’ επέκταση την καλή εκδοχή της φύσης μας. Το 1965 έξι έφηβοι από την Τόνγκα έκαναν κοπάνα από το σχολείο τους. Έκλεψαν ένα ψαροκάικο κι ανοίχτηκαν στη θάλασσα των νήσων Φίτζι. Στην πορεία της περιπέτειας τους εξαιτίας μιας σφοδρής τροπικής καταιγίδας ναυάγησαν σε ένα ακατοίκητο νησί, το Άτα. Δυστυχώς οι προσπάθειες ανεύρεσής τους απέβησαν άκαρπες και οι έξι νέοι κατάφεραν να επιβιώσουν ολομόναχοι για δεκαπέντε μήνες, ιδρύοντας μια κοινότητα η οποία εξασφάλισε την επιβίωση του συνόλου. Όταν διασώθηκαν από τύχη από έναν Αυστραλό εξερευνητή, τα παιδιά του Άτα διηγήθηκαν στους έκπληκτους συγγενείς τους την καθημερινότητά τους και τους κανόνες της εφηβικής κοινότητας. Συνήθως, πιστεύουμε ότι σε περιόδους κρίσης και κινδύνου ο ατομισμός και το ένστικτο επιβίωσης οδηγούν σε ακραίες εκδηλώσεις βίας. Τα παιδιά του Άτα απέδειξαν ότι λειτουργούσαν με ομοψυχία για το καλό της ομάδας, καθώς καθένας τους λογιζόταν ως ένας ξεχωριστός κρίκος που συντελούσε στο μεγάλο όνειρο της επιστροφής στον πολιτισμό. Όταν υπήρχαν διενέξεις μεταξύ τους, οι διαφωνούντες απομονώνονταν σε διαφορετικά μέρη του νησιού κι όταν επέστρεφαν, συμφιλιώνονταν με κοινή αποδοχή, γιατί όλοι ήταν εξίσου σημαντικοί πάνω σε αυτό το νησί. Αυτό θεωρήθηκε από τους κοινωνιολόγους ένα εξαιρετικά ελπιδοφόρο «πείραμα» της τύχης που απομάκρυνε τη θεωρία της ροπής προς την αυτοκαταστροφή. Σε απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις το άτομο αντιδρά με συνεργασία, καθώς αυτή είναι ένα εργαλείο επιβίωσης που συνεπάγεται με την εμφάνιση του ανώτερου εαυτού …όχι το αντίθετο. 

  Τότε, τι συνέβη, και οι κοινωνίες μας από ένα σημείο κι έπειτα, απέκτησαν αρχηγούς που μας χώρισαν σε αντίπαλες ομάδες, μοιράζοντας έπαθλα ανταγωνισμού σε όσους πατούν επί πτωμάτων; Στο βιβλίο, «Η αυγή των Πάντων», οι συγγραφείς Ντ. Γκέμπερ και Ντ. Γουένγκροου καταγράφουν τις αιτίες που ευθύνονται για τα ανταγωνιστικά ένστικτα στις κοινωνίες που εξελίχτηκαν μετά την αγροτική επανάσταση. Τιμητική θέση στο βιβλίο κατέχουν οι απόψεις του Ρουσσώ, ο οποίος θεωρούσε υπαίτια την ιδιοκτησία και την εκμετάλλευση αυτής από την εξουσία ως το εφαλτήριο του «κακού» για τη μεταμόρφωση των απλών ανθρώπων σε καπιταλιστικά τέρατα. Το μοντέλο κοινωνίας του Ρουσσώ περιλαμβάνει μια κοινωνία μεταξύ φυσικού και σύγχρονου τρόπου ζωής. Να υπάρχει δλδ μέτρο και όριο στον καταναλωτισμό και στην κατοχή γης. Θυμίζει το σωκρατικό «Μέτρον Άριστον», όμως, κανείς πάνω σε αυτή τη Γη δεν αρέσκεται να λειτουργεί με πειθαρχία έναντι των απολαύσεων και των ευκολιών της βιομηχανικής παραγωγής. Ακόμα και οι πιο πειθαρχημένοι απεχθάνονται την πειθαρχία (δες ακόμη και τον κλήρο). Αν υποθέσουμε, λοιπόν, ότι η σύγχρονη πολιτική κυριαρχία οφείλει τη διαφθορά της στην ιδιοκτησία και την επιθυμία για «περισσότερα», θα υπήρχε αντεπιχείρημα να αντικρούσει ότι κάποια άλλη μορφή διαβίωσης θα έφερνε την ευημερία, εξαλείφοντας τον άδικο καταμερισμού του πλούτου; Υπήρξε στο παρελθόν μια κοινωνία που εφάρμοσε την ισότητα με μεγάλη επιτυχία πριν χαθεί στον χρόνο από τη μανία των φυσικών φαινομένων. Το «Τσαταλχογιούκ» ήταν ένας νεολιθικός οικισμός σε μια περιοχή της Μικράς Ασίας, στη σημερινή νότια Τουρκία. Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ότι όλοι οι κάτοικοι διέμεναν σε οικίες με πανομοιότυπο αρχιτεκτονικό σχεδιασμό που περιλάμβανε μόνο τον απαραίτητο για επιβίωση εξοπλισμό. Εκτός αυτού οι έρευνες που έγιναν στα σκελετικά ευρήματα έδειξαν ότι όλοι οι κάτοικοι τρέφονταν το ίδιο, δεν είχε κανείς τους έλλειψη ιχνοστοιχείων και βιταμινών, κάτι το οποίο φανερώνει ότι δεν υπήρχαν φτωχοί στην κοινωνία αυτή επειδή το φαγητό μοιραζόταν επί ίσοις όροις. Αν αυτό δεν είναι ένα αισιόδοξο μήνυμα από το παρελθόν για τα γνωρίσματα της φύσης μας, τότε ποιο επιχείρημα θα αποτελούσε ένδειξη ότι μπορούμε να ζήσουμε με ενσυναίσθηση και αποδοτική συνεργασία; 

  Λαμβάνοντας, λοιπόν, υπόψη μου τους συγγραφείς και τους επιστήμονες και νιώθοντας το γλυκό μυκήλιο να δημιουργεί  δίκτυα προσφοράς κάτω από τα πόδια μου, ετοιμάζομαι να αφήσω την απομόνωση και να γυρίσω σε «εκείνους». Υπάρχει το ανθρώπινο δίκτυο αόρατων συναισθημάτων το οποίο με καλεί να συμμετάσχω με οποιοδήποτε τρόπο. Μπορώ να εμπνεύσω ένα νέο παιδί να βρει τον «εαυτό» του, να βοηθήσω μια ηλικιωμένη να διασχίσει τον δρόμο, να ρίξω άπειρους σπόρους αγάπης σε μια καρδιά ως το ανθρώπινο μυκήλιο… Και γνωρίζω πως επιθυμώ διακαώς να δω το χαμόγελο ενός αληθινού φίλου, να αισθανθώ το ζεστό άγγιγμα μιας χειραψίας, την αγκαλιά ενός αγαπημένου μου για να κατέχω επάξια τον τίτλο του Ανθρώπου. Έσκαψα ένα βαθύ λάκκο στην πίσω αυλή του Walden μου κι έθαψα εκεί τον εγωισμό μου, την ανεπάρκειά μου στην άγνοια και την απαίτησή μου για το απόλυτο… Φόρεσα τα παπούτσια μου, έδεσα τα κορδόνια μου, κλείδωσα την καγκελόπορτα κι αν βιαστώ θα προλάβω το τελευταίο πλοίο για τις πολιτείες των Ανθρώπων. Το είδος μου! Το πεπρωμένο μου! 

  Στα 3,8 εκατ. χρόνια του θαύματος της εξέλιξής μας, υπήρξαν τόσοι πολλοί «καλύτεροι» Άγγελοι της Φύσης μας που μας οδήγησαν στο ένδοξο παρόν. Επιστήμονες, δάσκαλοι, ποιητές, λογοτέχνες, φιλόσοφοι, γιατροί, κι απλοί άνθρωποι που μετέδωσαν το φως στους επόμενους. Κάποιοι οραματιστές, όπως ο Λίνκολν, δολοφονήθηκαν για τις ανθρωπιστικές τους ιδέες… Ο λόγος του εμπνέει ακόμα τους σύγχρονους μελετητές και συγγραφείς, όπως τον Πίνκερ, που στηρίζει τη ρομαντική ιδέα ότι η σωτηρία μας επαφίεται στο Ανθρωπιστικό ιδεώδες, το οποίο μεταφέρεται από την καλύτερη εκδοχή των επίγειων Αγγέλων της Φύσης μας, για όσο διαρκέσει η ύπαρξή μας στον Χρόνο… Για όλους αυτούς αξίζει να ζεις και να συνεχίζεις να γράφεις ιστορία στο φως…με αγάπη…

  «Δεν είμαστε εχθροί, αλλά φίλοι… Δεν πρέπει να είμαστε εχθροί! Κι αν το πάθος έγινε υπερβολή, δεν πρέπει να σπάσει τους δεσμούς της αγάπης μας. Οι μυστήριες χορδές της μνήμης της ζωής που εκτείνονται από κάθε πεδίο μάχης και από κάθε τάφο νεκρού φτάνουν σε κάθε ζωντανή καρδιά και γίνονται εστία σε όλη αυτή την απέραντη γη, συνθέτοντας τη χορωδία της Ένωσης. Όταν οι καρδιές αγγιχτούν ξανά, αυτό θα οφείλεται στους καλύτερους Άγγελους της Φύσης μας». 

Αβραάμ Λίνκολν

Θερμή παράκληση : Όσοι αναδημοσιεύετε τις αναρτήσεις μου, παρακαλώ πολύ, να βάζετε το όνομά μου ή την ονομασία του blog, ώστε να μην επαναληφθεί το φαινόμενο που βίωσα πριν από μερικούς μήνες με την οικειοποίηση των κειμένων μου. Ευτυχώς, οι περιπτώσεις αυτές είχαν καλή κατάληξη, καθώς αντιμετωπίστηκαν με ευπρέπεια και κατανόηση. Είναι μεγάλη τιμή και χαρά να αναδημοσιεύετε τα κείμενά μου γιατί καταλαβαίνω ότι σας αρέσουν, όμως, κάθε λέξη που γράφω, βγαίνει από την ψυχή μου και ανήκει σε μένα. Δεν εκφραζόμαστε όλοι με τον ίδιο τρόπο κι αυτό είναι που μας κάνει ξεχωριστούς και μοναδικούς. Τα γραπτά μου και ο τρόπος έκφρασής μου αποτελούν την πνευματική μου ταυτότητα, γι’ αυτό το μόνο που ζητώ, είναι να αναφέρετε την πηγή όσων αναδημοσιεύετε, ως φόρο τιμής για την προσφορά μου στη γραφή. Σας ευχαριστώ, εκ των προτέρων, για την εκτίμηση και για τον σεβασμό! 

Η τέχνη να χάνεις χρόνο με το εφήμερο

«Παν εφήμερον
και το μνημονεύον 
και το μνημονεύομενον»

-Μάρκος Αυρήλιος-

 

  Πριν από λίγο καιρό συνάντησα έναν παιδικό μου φίλο. Είχαμε τόσα πολλά να συζητήσουμε που δεν καταλάβαμε πόσο γρήγορα πέρασε ο χρόνος. Απροσδόκητα κι αθόρυβα κάποια στιγμή με ρώτησε : «Τι θα σε έκανε ευτυχισμένη;» Του απάντησα ότι δεν θα ήθελα να σκέφτομαι… Αφού γέλασε με την ψυχή του, μου είπε πως αυτό θα ήταν αδύνατο να συμβεί. Έπειτα από λίγο ρώτησε ξανά : «Ποιο είναι εκείνο που δεν θέλεις να σκέφτεσαι για να είσαι ευτυχισμένη;» Δεν του απάντησα και κοιτώντας με ευθύβολα στα μάτια είπε : «Πάρε τους δαίμονές σου, κλείδωσέ τους σε ένα χρυσό κλουβί και πέτα το κλειδί στο βαθύτερο σημείο της θάλασσας και τότε σκέψου με καθαρότητα, απαλλαγμένη από προσωπικά δράματα του νου, ποιο είναι εκείνο που δεν θέλεις να σκέφτεσαι». Ενώ άκουγα με προσοχή τα λόγια του οι δαίμονές μου χαχάνιζαν πίσω από την πλάτη μου, βέβαιοι, ότι δεν θα τους φυλάκιζα ποτέ σε κλουβί και μάλιστα χρυσό… Έχουν μάθει ως τώρα να με ακολουθούν ελεύθεροι από δεσμά για να με βασανίζουν όποτε εκείνοι το επιλέξουν. Ναι! Είναι κόκκινοι με τρίαινες, κλασικά δαιμονάκια μιας τυπικής παρανοϊκής προσωπικότητας. 

  Όμως, αυτή η καταραμένη ερώτηση του φίλου μου άρχιζε να με τυραννά περισσότερο από τον συνεχή βασανισμό των προσφιλών μου δαιμόνων. Πώς θα απαντούσα σε αυτή την ερώτηση… «Τι θα ήθελα να μην σκέφτομαι;» Υπάρχουν πολλές σκέψεις που θα ήθελα να τις πετάξω σε μια κιμαδομηχανή να γίνουν ψιλοκομμένη πρωτεΐνη, αλλά πραγματικά ποιο θα ήταν εκείνο που θα επιθυμούσα να μην σκέφτομαι καθόλου… Σε αυτή την ηλικία, με αυτή τη σχετική ωριμότητα, από την αποκτηθείσα με μόχθο εμπειρία, λαμβάνοντας υπόψη τις συγκυρίες που επικρατούν στο περιβάλλον και στην κοινωνία που συμμετέχω και εξελίσσομαι… τι με ενοχλεί περισσότερο; Έπρεπε να του απαντήσω αν και πιο εύκολο θα ήταν να κοπανίσω το κεφάλι μου στον τοίχο… να τελειώνουμε.. Εφόσον, τέτοιες επιλογές αποκλείονταν από το παιχνίδι των ερωτήσεων, όφειλα να σκεφτώ (πάλι) τι διάολο θέλω και τι δεν θέλω να γυρίζει στα γρανάζια των εγκεφαλικών μου κυττάρων. Υπάρχει πάντοτε ο κίνδυνος ο συνομιλητής να μην καταλάβει όσα του εκφράζεις, οπότε για αρχή ήλπιζα να μπορέσει να δεχτεί με κατανόηση το ηχητικό παρανοϊκό κύμα που θα διαπερνούσε τον ακουστικό του πόρο. 

  Αγαπημένε φίλε, θέλεις να μάθεις αυτό που με απασχολεί τον τελευταίο καιρό; Άκου, λοιπόν με υπομονή… Με ενοχλούν παράφορα τα όρια της ανθρώπινης νόησης κι ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται η ικανότητά της από τους συνανθρώπους μου. Όλοι τους αποκτούν εφήμερα μέσα, υλικά ή συναισθηματικά με τη φιλοδοξία να ξεχάσουν το πραγματικό «εφήμερο». Είναι πρωταθλητές στη χρήση εφήμερων μέσων, για να μην έρχονται αντιμέτωποι με τη λύπη που φέρει μαζί της η αλήθεια της εφήμερης ύπαρξής τους. Έχει εξελιχθεί μάλιστα σε τέχνη η δεξιότητα αυτής της αισχρής επίδοσης καταναλωτισμού με επιδίωξη την ευφορία που εμφανίζεται με την απόκτηση άφθονου εφήμερου εξοπλισμού, που δεν σχετίζεται άμεσα με την επιβίωσή τους. Δεν είναι μονάχα η δικαιολογία της πλεονεξίας που μας κάνει να αποζητούμε περισσότερα εξαιτίας της ανασφάλειας μας. Θέλουμε τα «πάντα» για να χορτάσουμε την πείνα της επιβεβαίωσης του εαυτού μας. Να καλύψουμε περίτεχνα το κενό του πραγματικού εφήμερου για να μην σκεφτόμαστε την παρουσία του χρόνου και το τέλος των ημερών μας. Νομίζουμε π.χ πως ένα υπερπολυτελές αμάξι θα ξεγελάσει τη διάθεση του χρόνου και θα μετατρέψει την όψη του εφήμερου σε εισιτήριο διαρκείας. Το ίδιο συμβαίνει και με τους τίτλους που συλλέγουμε για να αισθανθούμε πως εξαφανίσαμε τα όρια του χρόνου με εφήμερα γαλόνια. Από ψυχική αδυναμία, η απώλεια του χρόνου με εφήμερα μέσα, μετατράπηκε σε τέχνη. Καθένας μας πιστεύει πως μπορεί να επιτάξει τον χρόνο και να γράψει επάνω του τη λέξη ευτυχία με πεπερασμένα προϊόντα. 

  Όμως… Τι σημαίνει εφήμερο; Είναι ένας επιθετικός προσδιορισμός του χρόνου. Μια χρονική έννοια προερχόμενη από τη φύση και την κίνησή του. Συνδέεται με κάθε ζωντανή οντότητα, καθώς το βέλος του χρόνου κινείται μόνο προς το μέλλον. Έτσι, εξαιτίας της δύναμης της βαρύτητας ό,τι βρίσκεται πάνω στη Γη έχει κοινό πεπρωμένο τον θάνατο του φυσικού του σώματος. Όλοι μας βαδίζουμε, έχοντας όμοια κατάληξη λόγω των φυσικών νόμων.

 Διάβασα πριν από καιρό ότι σε ένα συνέδριο σύγχρονης φιλοσοφίας ένας μοντέρνος φιλόσοφος απάντησε στην ερώτηση «Τι είναι ευτυχία;» με την πιο σύντομη, απλή και περιεκτική απάντηση που έχει δοθεί στον καιρό μας υπό την έννοια της επιστημονικής ορολογίας. Είπε : «Ευτυχία είναι μόνο η τύχη να επιβιώνεις». Τι στο καλό; Βαρέθηκαν και οι φιλόσοφοι να ψάχνουν το νόημα της ζωής με περίπλοκα ψυχαναλυτικά και βαρύγδουπα στατιστικά; Όμως κοίταξε, φίλε μου, πώς εξέλαβε αυτή τη δήλωση η διαφορετικότητα της ανθρώπινης σκέψης, επειδή βασίζεται πέρα ως πέρα στην υποκειμενικότητα. Οι περισσότεροι (κατά το ελληνικότατο μια ζωή την έχουμε κι αν δεν την γλεντήσουμε…) κατάλαβαν ότι πρέπει πάση θυσία να επιδοθούν σε μια κραιπάλη υλισμού, γλεντιού, σκοινιού και παλουκιού, ώστε να πάρει αξία η «επιβίωσή» τους πάνω σε αυτόν τον πλανήτη, λες και είναι οικόπεδο προς πώληση. Υπάρχουν φυσικά και κάποιοι (λίγοι) οι οποίοι κατανόησαν πως επιβίωση σημαίνει να ζεις για να κερδίζεις χρόνο ασχολούμενος με τη δόμηση της ύπαρξής σου. 

  Χαμένοι στη μετάφραση της υποκειμενικής αντίληψης καταστρέφουμε τον πλανήτη με την υπερβολική παραγωγή «εφήμερων», δημεύουμε τις ανθρώπινες κοινωνίες με τον άδικο καταμερισμό πλούτου, διότι ο ανταγωνισμός μας διψά για περισσότερα, ώστε να προσφέρεται σε τιμή ευκαιρίας η παρηγοριά για τον χαμό του «φυσικού» μας εφήμερου. Κι έτσι σπαταλάμε χρόνο από τον θαυμασμό της σπανιότητας, της μοναδικότητας και της ομορφιάς του αιώνιου. Το πένθος της αποδοχής των ορίων του χρόνου δεν είναι εύκολη υπόθεση, αλλά αυτό δεν μειώνει την ψυχική έγερση της αίσθηση του «είναι». Γιατί θα πρέπει να καταστρέψουμε τα πάντα επειδή θέλουμε να νιώσουμε αιώνιοι; Η κατοχή δεν είναι πιο σημαντική από τη γνώση. Ούτε στον αιώνα των εφήμερων αιώνων δεν αξίζει να σκορπάμε χρόνο για να τρέφουμε τις αυτοκαταστροφικές μας ψευδαισθήσεις. Είναι ένας κύκλος δράσης-θανάτου που οδηγεί στον αφανισμό χωρίς αυτογνωσία και κάθαρση, δίχως επιλογή για δεύτερη ευκαιρία. 

  Πήρα μια ανάσα κι απευθύνθηκα στον φίλο μου : «Λοιπόν, φίλε, αυτή είναι η σκέψη από την οποία πασχίζω ν’ απαλλαγώ. Θέλω να υπάρχω για το αιώνιο τιμώντας το με το χρονικό μου εφήμερο, αλλά δεν θέλω να σκέφτομαι τη λανθασμένη ρότα που έχει πάρει η ανθρωπότητα. Πες μου κι εσύ τι σκέφτεσαι για όσα άκουσες», τον ρώτησα. Και τότε ο φίλος πήρε τη μορφή ενός δαίμονα και γέλασε με τον γνωστό τρόπο που συνηθίζουν οι δαίμονες… Δυνατά κι ειρωνικά… Είχαν ξεφύγει όλοι τους απ’ το κλουβί και χόρευαν τριγύρω μου. 

  Με κορόιδεψαν και φίλος δεν υπήρχε παρά μόνο η μεταμόρφωση ενός δαίμονα σε φιλική παρουσία. Δεν τους έδωσα σημασία μα θυμήθηκα μερικούς στίχους από τον μύθο του Φάουστ που ταίριαξαν με τους δαίμονες και το εφήμερο. Με θλίψη αποδέχτηκα ότι δεν μπορείς να επιλέξεις τις σκέψεις σου. Οι δαίμονες χάρηκαν, γέλασαν και συνέχισαν να με βασανίζουν με τα αιώνια κι ανήλεα μέσα τους… 

ΦΑΟΥΣΤ : «Οι πράξεις μας, όσο και τα πάθη μας

                    μας φράζουνε τον δρόμο της ζωής

                    Στο πιο υψηλό που έχει από νου περάσει

                    στοιχείο πάντα ξενότερο κολλά

                    κι αν τα καλά του κόσμου έχουμε φτάσει

                    πλάνη κι απάτη λεν τα πιο καλά.

                    Όσα αισθήματα θεία μάς δώσαν ζωή,

                    μούδιασαν μες τη γήινη οχλαγωγή

ΜΕΜΦΙΣΤΟΦΕΛΗΣ : Του χρόνου φείδου! Γοργά φεύγει

                                   μα η τάξη μόνο θα σε διδάξει

                                   να κερδίζεις χρόνο.

                                   Το δίκαιο που γεννήθηκε μαζί σου

                                   κανείς ποτέ δεν το ‘χει συλλογή». 

                                                                                                (ΓΚΑΙΤΕ)

Θερμή παράκληση : Όσοι αναδημοσιεύετε τις αναρτήσεις μου, παρακαλώ πολύ, να βάζετε το όνομά μου ή την ονομασία του blog, ώστε να μην επαναληφθεί το φαινόμενο που βίωσα πριν από μερικούς μήνες με την οικειοποίηση των κειμένων μου. Ευτυχώς, οι περιπτώσεις αυτές είχαν καλή κατάληξη, καθώς αντιμετωπίστηκαν με ευπρέπεια και κατανόηση. Είναι μεγάλη τιμή και χαρά να αναδημοσιεύετε τα κείμενά μου γιατί καταλαβαίνω ότι σας αρέσουν, όμως, κάθε λέξη που γράφω, βγαίνει από την ψυχή μου και ανήκει σε μένα. Δεν εκφραζόμαστε όλοι με τον ίδιο τρόπο κι αυτό είναι που μας κάνει ξεχωριστούς και μοναδικούς. Τα γραπτά μου και ο τρόπος έκφρασής μου αποτελούν την πνευματική μου ταυτότητα, γι’ αυτό το μόνο που ζητώ, είναι να αναφέρετε την πηγή όσων αναδημοσιεύετε, ως φόρο τιμής για την προσφορά μου στη γραφή. Σας ευχαριστώ, εκ των προτέρων, για την εκτίμηση και για τον σεβασμό! 

Ανάπηροι δραπέτες

" Άκουγα την καρδιά μου να λυγίζει,
να λυγίζει και να κάνει "κράκ"

σα μίσχος λουλουδιού που τόκοβαν

Πρόβαλλα τ' αγκάθια μου,

δεν πρόφθαινα όμως...

Έτσι μ' εξεχώρισαν πάντοτε οι ρίζες μου

έτσι πάλι πάντοτε άρχισε η εξορία μου

στα νησιά των άγονων γραμμών..."

-Υπό διωγμόν-

Στάυρος Βαβούρης

(1925-2008)

  Κυκλοφορούν ανάμεσά μας άνθρωποι που τους καταδιώκουν απόκοσμες σκιές. Υποχθόνια φαντάσματα του ερεβώδους παρελθόντος, όχι σαν εκείνο που επισκέφθηκε τον Σκρουτζ και επιθυμούσε να τον κάνει καλύτερο, μα σκοτεινά στοιχειά κρυμμένα κάτω από μεσαιωνικούς χιτώνες που επιδιώκουν να τους κάνουν χειρότερους και να βυθίσουν στο σκοτάδι κάθε καλό που κρύβουν μέσα τους εκείνοι που δραπέτευσαν. Κρύβονται πίσω από το παραβάν του χρόνου και τους παρακολουθούν. Περιμένουν στωικά με ένα μεμφιστοφελικό μειδιάμα στα χείλη και εμφανίζονται δίχως καμιά προειδοποίηση όταν οι δραπέτες ησυχάζουν τη συνείδησή τους. Φορτωμένοι με τον σκληρό άχθο των αναμνήσεων, κρατούν στα χέρια τους ένα κουτί με χιλιάδες RAM χωρητικότητας του άφθονου κακού τους. Είναι οι δήμιοι των ονειροπόλων, οι καταστολείς της χαράς, οι δαίμονες των άλλων διαστάσεων. 

  Ακόμη κι αν οι φυλακισμένοι καταφέρουν να ξεφύγουν από τα δεσμά τους, να διαφύγουν από κάθε στοιχειωμένο πέπλο και να αντικρίσουν θαύματα γεμίζοντας την ψυχή τους με μεγαλείο, οι σκιές συνεχίζουν την καταδίωξη σαν το γρηγορότερο τσιτάχ της ερήμου. Και οι δραπέτες τρέχουν να γλιτώσουν από την απογοήτευση της μαύρης επαναφοράς, διότι γνωρίζουν ότι έχουν σάπιες ρίζες, μουχλιασμένα θεμέλια και φοβούνται τον γυρισμό στα σκοτεινά δωμάτια της μνήμης τους. Είναι σημαδεμένοι με το στίγμα του στρατοπέδου συγκέντρωσης, θύματα του εγκλεισμού και του εκφοβισμού. Ακρωτηριασμένοι ανάπηροι άκαρδων βασανιστών, ευγνώμονες που σώθηκαν κι ανέβηκαν στο φως. Μετέτρεψαν το μίσος σε αγάπη, έμαθαν να εκφράζουν τα συναισθήματά τους, έδωσαν την ψυχή τους για να γίνει έδεσμα σε αυτούς που την είχαν ανάγκη, μα δε θα αγγίξουν ποτέ την τελειότητα... Οι σκιές πάντοτε καιροφυλακτούν για να τους ρίξουν στο χώμα, να πετσοκόψουν το ηθικό τους, να τους υπενθυμίζουν την πιθανότητα ότι θα επιστρέψουν στο κακό, ότι δε θα ξεφύγουν ποτέ από τη βαθιά οπή της παιδικής τους ηλικίας. Ταξίδεψαν στα αστέρια χωρίς διαστημόπλοιο μα το βαρυτικό πεδίο των τραυμάτων τους, τους παγίδεψε γύρω από τον ορίζοντα μιας παραδοξότητας. Διαγράφουν κυκλικές τροχιές μέχρι οι σκιές να τους φυλακίσουν ξανά εκεί που δεν υπάρχει φως. Μοιάζουν φυσιολογικοί μέχρι να φανεί η αναπηρία τους και να γίνει η αποκάλυψη των αδυναμιών τους στον κόσμο. 

  Ο χειρότερος εφιάλτης όλων όσων μεγάλωσαν στο σκότος κι ονειρεύτηκαν το φως είναι το καταραμένο πισωγύρισμα της μνήμης. Μια σκοτεινή ανάμνηση, μια κακή συμπεριφορά, ένα ξέσπασμα, μια δίνη ανεξήγητων σκέψεων, ένα μοιραίο "κλικ" και το σκοτάδι σκεπάζει πάλι τον δραπέτη. Καταδικασμένος να παλεύει με τις αναπηρίες του σε κάθε κάλεσμα του άρχοντα των σκουληκιών. Δεσμώτης του εαυτού του στηρίζεται στα δεκανίκια του και ξεκλειδώνει πάλι τη θύρα προς την ελευθερία. Θα συνεχίσει να υπάρχει και να τρέχει μέχρι να γίνει σκόνη το κακό με τον θάνατό του. Είναι το θήραμα στο κυνήγι των σκιών, ο ανάπηρος πολέμου μιας ανήθικης μάχης, το παιδί του δρόμου, ο ναυαγός στη θάλασσα της συναισθηματικής αδιαφορίας, ο φιλοξενούμενος στη Χώρα του Ποτέ, ο καταραμένος ποιητής της άδοξης μοίρας του, ο ασήμαντος κρίκος μιας κληρονομικής αλυσίδας, η μοναχική ψυχή στα στόματα των λύκων.

  Κι όμως... έτοιμος για μια νέα καταδίωξη, ώστε να μη νικήσει ποτέ το σκοτάδι...

*Για εκείνους που δραπέτευσαν και τρέχουν ακόμη μακριά από τις παγίδες που στήνει περίτεχνα το σκότος κάτω από τα πόδια τους... Run for your soul...

Θερμή παράκληση : Όσοι αναδημοσιεύετε τις αναρτήσεις μου, παρακαλώ πολύ, να βάζετε το όνομά μου ή την ονομασία του blog, ώστε να μην επαναληφθεί το φαινόμενο που βίωσα πριν από μερικούς μήνες με την οικειοποίηση των κειμένων μου. Ευτυχώς, οι περιπτώσεις αυτές είχαν καλή κατάληξη, καθώς αντιμετωπίστηκαν με ευπρέπεια και κατανόηση. Είναι μεγάλη τιμή και χαρά να αναδημοσιεύετε τα κείμενά μου γιατί καταλαβαίνω ότι σας αρέσουν, όμως, κάθε λέξη που γράφω, βγαίνει από την ψυχή μου και ανήκει σε μένα. Δεν εκφραζόμαστε όλοι με τον ίδιο τρόπο κι αυτό είναι που μας κάνει ξεχωριστούς και μοναδικούς. Τα γραπτά μου και ο τρόπος έκφρασής μου αποτελούν την πνευματική μου ταυτότητα, γι’ αυτό το μόνο που ζητώ, είναι να αναφέρετε την πηγή όσων αναδημοσιεύετε, ως φόρο τιμής για την προσφορά μου στη γραφή. Σας ευχαριστώ, εκ των προτέρων, για την εκτίμηση και για τον σεβασμό!

Προσμένοντας στο σκότος το φως της καλοσύνης

 

Χριστούγεννα

Και με πατεί κάθε αγριμιού και κάθε ανθρώπου

φτέρνα,

κ’ είμαι μια χώρα και το φως με λούζει

και η δροσιά,

σμίγουν αταίριαστες φωνές απάνου μου η ταβέρνα

πλάι πλάι κ’ η εκκλησιά

Είδωλα, δαίμονες, ξωθιές, φαντάσματα, σκυλιά,

της νύχτας μέσα μου ο λαός κυλιέται και κουνιέται

και μέσα στη χιλιόδιπλη καρδιά μου μια σπηλιά

και ένας Χριστός γεννιέται.

Κωστής Παλαμάς

(1859-1943)

Ποιητική συλλογή «Δειλοί και Σκληροί στίχοι» (1928)

Καλές γιορτές με αγάπη και γαλήνη!

Να είναι ευτυχές το νέο έτος, 2025!

Μερικές ακόμη γλυκές λέξεις

Aπό τα φιλαράκια μου στον Δημότη!

Σας ευχαριστώ και σας αγαπώ!